Naast zoet, zout, zuur en bitter kun je umami, de vijfde smaak waarnemen. 

Op je tong, op alle receptoren (smaakpapillen). Dus niet zoals we vroeger dachten: op één specifieke plek op de tong, maar juist over de hele tong. Zoals dat ook werkt bij de andere vier smaken. Als je ze alle vijf proeft, is de smaak van je gerecht ‘rond’. Lees meer over het nut van de vijf smaken in deze Proeverij. Wat is het precies, umami? Waar zit het in, hoe gebruik je het en hoe vooral ook niet?

Umami, de vijfde smaak, betekent ‘heerlijke smaak’.

Het werd in 1908 als smaak ontdekt door de Japanse scheikundige Kikunae Ideka. Het woord is een samenstelling van umai en mi (heerlijk en smaak in het Japans). Er is geen goed Westers woord voor, daarom noemen we het nog steeds umami. Al noemen sommigen het ook wel hartig. Je kunt umami overigens soms zien: de witte kristallen op gedroogd zeewier, of in oude kaas of ham. Met deze vijfde smaak geef je een enorme boost aan je eten.

Umami wordt als smaakversterker aan veel gerechten toegevoegd.

Het versterkt de smaken zout en zoet en verhoogt de speekselafscheiding. In de natuurlijke vorm is dat geweldig. Het komt van nature bijvoorbeeld voor in:

– zeewier
– groenten / vruchten: erwten, tomaten, uien, spinazie, wortels en olijven
– paddenstoelen: o.a. truffels, champignons en shiitake (vooral gedroogd)
– vis: ansjovis, zalm, (gedroogde) tonijn, sardientjes, dorade, makreel en kabeljauw
– vlees / gevogelte: gedroogde / gerookt rund- en varkensvlees, kip en eend
– gerijpte kaas (bv. Parmezaan of Manchego) en eieren
– smaakmakers: soja, wasabi, balsamico, gember, knoflook en matcha
Dit zijn etenswaren die veel ‘vrij’ (mononatrium)glutamaat bevatten.

De minder gezonde variant van umami: E621.

Aanvankelijk werd glutamaat als extra smaakmaker gehaald uit zeewier. Er is echter ook een synthetische variant: bekend als ve-tsin, gistextract of E621. Die versie, veel gebruikt in de Aziatische keuken, bouillonblokjes en in zoute snacks, is minder gezond voor je. Het wordt geproduceerd door de fermentatie van melasse van suikerriet, suikerbiet, zetmeel of maïs. Er is veel discussie over, maar uit de onderzoeken blijkt dat je er o.a. lang door blijft (over)eten. Je eten smaakt namelijk gezonder (eiwitrijker) dan het is. Ook is E621 verboden geweest in Europa.

Smaak helpt je gezonde voedingskeuzes te maken, ook umami. 

Van oorsprong werkt het zo: bitter is een signaal voor een mogelijk giftig product (dat je echt moet leren eten als ’t wel gezond is). Zuur is een signaal voor mogelijk onrijp fruit (met dus minder voedingswaarde). Zout vind je vaak lekker, omdat je het met mate nodig hebt voor je lichaam. Zoet ook, omdat koolhydraten een belangrijke bron van energie zijn. Umami is een aanduiding zijn voor de aanwezigheid van eiwitten, ook essentieel voor je lichaam en daardoor ‘lekker’. Mijn advies: voeg het gewoon in de natuurlijke vorm toe aan je gerechten en je zit altijd goed!

Recept voor een umami rijstschotel 

Dit is een gerecht met vrij heftige smaken. Als je meer van ‘vlakke’ smaken houdt, kun je knoflook en ansjovis achterwege laten en minder citroen gebruiken. Dan wordt het geheel wat milder.

 

Wil je niets missen op het gebied van gezonde voeding? Schrijf je in voor de maandelijkse GRATIS voedingsmail ‘de Proeverij’ en ontvang een welkomstkado!

Je geeft een feest en wilt graag óók gezonde hapjes aanbieden, maar welke? 

Koekjes, chips en bittergarnituur heb je al klaar staan. Dat zit in je ‘vaste assortiment’. Nu gezonde voeding zo hip, hot en happening is, ben je echter ook op zoek naar wat gezonde variatie. Naast de standaard snacktomaatjes, lijkt het je leuk wat anders te serveren. Dat vind je alleen nog best lastig. Waar vind je inspiratie, wat zijn gezonde hapjes geschikt voor feestjes?

Kies eerst of je de gezonde hapjes inkoopt of zelf gaat maken.

Als je ze inkoopt, zijn er tegenwoordig volop mogelijkheden. Gezonde voeding is immers een (blijvende) trend. Ook in de ‘gewone’ supermarkt kun je daarvoor terecht. Bijvoorbeeld in het biologische schap, wat je meestal vindt in de buurt van het schap voor speciale diëten. Vind je de keuze daar toch niet reuze? Bezoek dan een biologische winkel. Het assortiment gezonde hapjes is daar nog vele malen groter. Kies bijvoorbeeld voor chocolade met minder of geen suiker. Of voor bijzondere toastjes met lekkere smeersels. Of voor olijven en geitenkaas. Leef je uit!

Zelf gezonde hapjes maken, kan ook snel en simpel.

Op de receptenpagina op mijn nieuwe website kun je volop ideeën opdoen. Er staan bijvoorbeeld recepten voor een witte bonen vruchtencake, voor een chique choco-hazelnootkoek, voor eiersalade, etc.
In De Proeverij van februari 2016 lees je ook meer over gezonde snacks. Verder vind je op het internet en op social media allerlei recepten. Voor verschillende niveaus en -als je dat nodig hebt- voor gasten met speciale diëten.

Het is dus vrij makkelijk gezonde hapjes geschikt voor feestjes te serveren. 

Zelf verzinnen is niet nodig, je kunt ze kant-en-klaar halen of een recept van een ander gebruiken. Het lastigste wordt misschien nog wel het kiezen uit het enorme aanbod. Neem gerust contact met me op als je vragen hebt, of voor leuke tips!

Wil je niets missen op het gebied van gezonde voeding? Schrijf je in voor de maandelijkse gratis voedingsmail ‘de Proeverij’ en ontvang een welkomstkado!

Ze zijn alweer begonnen: de foodfestivals! Culinaire hoogstandjes, experimentele proeverijen en véél entertainment. Ik zet de beste voor je op een rij. De top 3 foodfestivals die je gewoon niet mag missen!

Rrrollend

Je gaat naar Rrrollend als je van een kleinschalig foodfestival houdt. Hier vind je niet veel van hetzelfde. Er staan bijvoorbeeld wel twee trucks met burgers, maar die zijn toch verschillend. Specials zie je er ook, zoals een Hongaarse foodtruck. Weer eens wat anders! In de special bar drink je naast het ‘beroemde’ bier Langunitas allerlei andere speciaalbieren en ciders.

Er treedt veel lokaal talent op; zangers en zangeressen met of zonder band. In Nijmegen bijvoorbeeld ontmoette je Erik Lourenssen en De Jager. Daar hoefde je dat weekend trouwens ook het voetbal niet te missen. Rrrollend zorgde voor een groot scherm, zodat je kon eten en kijken tegelijk! Als je van dansen houdt, haal je je hart op bij de DJ. Kinderen kunnen naar theatervoorstellingen, zich laten schminken of knutselen.

Dit knusse foodtruckfestival staat tot oktober 22 (!!!) keer op de leukste pleinen van Nederland. Soms zelfs meerdere keren in dezelfde stad. Kijk hier voor een totaaloverzicht.

Eten op rolletjes

Voor verrassende nieuwe smaken zit je goed bij Eten op rolletjes. Zelfs als je vegetariër bent. Vorig jaar stond er bijvoorbeeld een foodtruck die de Libanese keuken naar je bord bracht. Een heerlijke ‘pannenkoek’ met za’atar (kruidenmix), halloumi (kaas), tomaat, komkommer en munt. ‘Slow food’; je moest er even op wachten, maar dat was het waard: om je vingers bij op te eten! Je drinkt er wijn, speciaal bier, cocktails en gin-tonics.

 Bij dit ontzettend gezellige foodtruck festijn kun je lekker intiem samen of met de hele familie terecht. Groot en klein zijn welkom, met of zonder eigen picknickkleed, want er staan overal grote houten tafels. Naast heerlijk eten en drinken is er tot en met de avond livemuziek en entertainment. Ook voor de kinderen: het poppentheater, de schminkhoek en de knutselbus!

 Je kunt dit jaar in 10 verschillende steden van Eten op rolletjes genieten. Zie hier waar en wanneer precies.

Dutch Raw Food & Lifestyle Festival

Op zondag 18 juni 2017 vindt in Amsterdam het Dutch Raw Food & Lifestyle Festival plaats. Op het buitengebied van Boerderij Langerlust (Provincialeweg 24). Iets heel anders dan de andere foodfestivals. Je vindt hier alles wat met raw food te maken heeft. Niet alleen op het gebied van voeding zelf, ook op het gebied van een gezonde en pure levensstijl. Er zijn (markt)stands, lezingen en workshops.

De bedoeling is jou als bezoeker te inspireren en geïnteresseerden samen te brengen. Of je komt gewoon om de (meestal plantaardige en biologische) heerlijke producten te proeven. Zeker als je een liefhebber van chocolade bent! En van ‘zelf doen’… Er staat o.a. een presentatie door Russell James op het programma. De beste Raw Food Chef van Engeland leert je hoe je raw food gerechten maakt. Niet alleen door een recept te volgen!

Het festival opent om 10.30 uur en is afgelopen om 19.00 uur. In de webshop koop je tickets. Lees hier meer over de kosten, het hoe en wat.

Kortom: er is voor ieder wel een geschikt foodfestival te vinden. De ene wat internationaler en drukker, de ander wat intiemer en knusser. Zelfs voor mensen met speciale interesses zijn er foodfestivals. Je kunt gewoon kiezen!

Groenten van de BBQ

Recept van een gerecht dat goed past bij een foodfestival: groenten van de BBQ

Ingrediënten

• 4 tenen knoflook
• 2 flinke uien (of 3 kleine)
• 1 aubergine
• 2 kleine courgettes (of 1 grote)
• 2 puntpaprika’s (of gewone)
• 1 venkel
• bos verse tijm (of gedroogd, als je geen verse hebt)
• feta / halloumi (optioneel)
• olijfolie (bij voorkeur extra vierge)
• zout (bij voorkeur grof zeezout)
• 1 citroen
• peper

Ook nodig: aluminiumfolie / kant-en-klaar aluminium bakje voor op de BBQ.

Qua groenten kun je natuurlijk variëren naar smaak. Probeer bijvoorbeeld ook eens iets met tomaten (zonder de zaadlijsten, anders wordt het te nat).

Dit gerecht kun je ook in de oven maken.

 Bereidingswijze

1. Maak van twee stukken van ongeveer 50 cm aluminiumfolie twee bakjes door de randen omhoog te vouwen. Of gebruik kant-en-klare bakjes.
2. Was alle groenten; je kunt de schil van knoflook en uien later verwijderen.
3. Halveer de uien, snijd de courgettes in (hele) grove stukken, evenals de puntpaprika’s (waar je de zaadlijsten wel uit haalt), venkel en aubergine.
4. Verdeel de groenten over de bakjes en steek er takken tijm tussen (of strooi er gedroogde tijm over). Voeg eventueel de kaas toe (feta / halloumi).
5. Sprenkel wat olijfolie en strooi wat zout over de pakketjes. Vouw ze dicht, maar laat een kleine opening open. Er moet nog wat lucht bij kunnen. Kant-en-klare bakjes sluit je (grotendeels) af met aluminiumfolie.
6. Leg de bakjes een half uur tussen de kolen.
7. Maak ondertussen een dressing voor over de groenten. Knijp de citroen uit en meng het sap met olijfolie, (een klein beetje) zout en peper. Als je ervan houdt, voeg je ook wat rasp van de schil toe.

Extra tip: wil je uit nog meer foodfestivals kunnen kiezen? Kijken of er bij jou in de buurt een komt? Op mijn site beschrijf ik nog veel meer FoodEvents. Bijvoorbeeld Rollende keukens, Lepeltje Lepeltje en Festival TREK. Ook ontzettend leuk en lekker!

Wil je niets missen op het gebied van gezonde voeding? Schrijf je in voor de maandelijkse gratis voedingsmail ‘de Proeverij’ en ontvang een welkomstkado!

 

Bij restaurantrecensies staan vaak opmerkingen over bijvoorbeeld een bittertje, een zuurtje; wat is eigenlijk het nut van de 5 smaken? Waarom zou je ze alle 5 willen proeven in je gerecht? En hoe krijg je dat als thuiskok op een gezonde manier voor elkaar, als je zelf iets kookt?

De 5 smaken hebben elk een eigen ‘functie’ in een gerecht en een bepaald effect op je lichaam.

• Zoet: de basissmaak, die je van jongs af aan meekrijgt (moedermelk is zoet). Het zorgt ervoor dat je het gerecht als warm en ‘behaaglijk’ ervaart. Je voegt hem toe door producten te gebruiken zoals bataat (zoete aardappel), pompoen, pastinaak, (gedroogd) fruit en ongebrande amandelen. Daarnaast met kruiden en specerijen zoals dille, anijs en vanille.
• Zout: de smaak die ervoor zorgt dat je het gerecht beter proeft, het helder en duidelijk maakt. Teveel hiervan stompt echter juist af. Je voegt hem toe door producten te gebruiken zoals zeekraal, olijven, zalm, kaas, miso, umeboschi en zout.
• Zuur: de smaak die eenheid in het gerecht creëert. Je voegt hem toe door producten te gebruiken zoals citroen, augurk, kappertjes, zilverui, azijn, yoghurt, cranberry, kiwi, sinaasappel en granaatappel
• Bitter: de smaak die voor nuance zorgt (en die je alleen in kleine beetjes lekker vindt). Je voegt hem toe door producten te gebruiken zoals andijvie, witlof, spruitjes, artisjok, grapefruit, citrusschil, marmelade, cacao en hop. Daarnaast met kruiden en specerijen zoals lavendel, salie, laos, kurkuma (geelwortel) en zwarte thee.
• Umami: ook wel ‘hartig’ of ‘scherp’ genoemd in sommige oude voedingsleren. De smaak die versterkt. Je voegt hem toe door producten te gebruiken zoals zeewier, paddestoelen, tomaat, soja(producten), walnoot, vissaus, oude kaas, gedroogde ham en laurier.

Als je alle 5 de smaken in je gerecht proeft, is de smaak ‘rond’ en vind je het gerecht lekker.

Slimme chef-koks in goede restaurants weten dat en zorgen daarvoor. Vaak door gebruik te maken van verschillende kruiden en specerijen. Je lichaam verteert eten makkelijker en beter als alle 5 de smaken erin zitten. Ook daarbij helpen kruiden en specerijen (ik schreef eerder al over kruiden en de vertering). Je prikkelt de zintuigen en houdt de aandacht bij het eten.

Maak je geen zorgen als je nog niet elke smaak lekker vindt; smaak kun je ontwikkelen.

Net als bij kleine kinderen gaat het om oefenen, herhalen. Je kunt letterlijk je smaakpapillen opvoeden. Ze groeien aan de hand van wat je ze aanbiedt. Als je dagelijks het aanbod herhaalt en misschien elke dag iets meer ervan, leer je het eten.

Kortom: elke smaak heeft zijn nut, maar vooral ‘bij elkaar’ zijn de smaken belangrijk. Zowel voor hoe lekker je iets vindt, als voor de spijsvertering. Kook en eet met smaak!

Probeer eens dit recept om je smaakpapillen te prikkelen: curry van zoete aardappel.

Extra tip: gebruik één van de boeken getiteld Smaakvrienden. In de rubriek LeesVoer lees je wat ik van het boek Smaakvrienden Groenten vind.

Wil je niets missen op het gebied van gezonde voeding? Schrijf je in voor de maandelijkse gratis voedingsmail ‘de Proeverij’ en ontvang een welkomstkado!

 

Het is héél gezond verschillende verse kruiden te gebruiken in gerechten, maar ook prijzig.

Je koopt ze in kleine hoeveelheden, die in verhouding met wat je ervoor krijgt, best duur zijn. Italiaanse kruidenmix uit de supermarkt bijvoorbeeld, levert je slechts een paar takjes tijm, oregano, salie en rozemarijn op. Die zijn al een beetje opgedroogd, niet echt vers meer en je mist vaak net datgene wat je ook nog lekker had gevonden.

Als je zelf kruiden gaat kweken, heb je precies ‘in huis’ wat jij graag toevoegt bij het koken.

Zelf kruiden kweken is dus vele malen goedkoper, makkelijker en scheelt je de rit naar de supermarkt. Je knipt precies de hoeveelheid die je nodig hebt af en de plant groeit vervolgens verder. De meeste kruiden zorgen voor heerlijke geuren in je tuin. Sommige houden zelfs ongedierte en muggen op afstand.

Je hoeft niet met een zaadje te beginnen; je kunt ook meteen een hele plant kopen.

Die zet je buiten in een leuke pot of je plant hem in je tuin. Let nog wel even op met nachtvorst; als je plant nog jong is, kun je hem bij (meerdere nachten) vorst beter nog even naar binnen halen. Het is een beetje uitproberen en soms ook geluk hebben met een lekker sterke plant. Planten in een pot hebben voldoende water nodig, al houden ze ook weer niet van ‘natte voeten’. Het voordeel ervan is dat ze niet kunnen gaan woekeren.

Wil je wel zelf zaaien, sla dan nu (nog) je slag.

Je kunt een aantal kruiden vanaf maart al buiten zaaien: knoflook, stevia / honingplant en bonenkruid. Vanaf april kun je bieslook, citroengras, daslook, dille, komkommerkruid, kruizemunt, salie, selderij, wortelpeterselie en zuring buiten zaaien. Voor de meeste andere geldt dat je ze beter eerst achter glas of binnen ‘voorzaait’ en vanaf mei naar buiten verplaatst.

Er zijn leuke kweekkastjes te koop, maar je redt het ook op een simpelere manier. Bijvoorbeeld met het bakje waar champignons in zitten als je ze koopt. Zorg voor genoeg ruimte tussen de zaadjes, dek af met een (heel) dun laagje grond en geef kleine beetjes water.

Houd in gedachten dat sommige kruiden niet goed bestand zijn tegen de Nederlandse winter. Mijn basilicumplantje staat eigenlijk altijd binnen, in de keuken. Rozemarijn, tijm en bonenkruid zijn echter wel heel stevig. Bieslook, daslook en knoflook komen gewoon terug in het voorjaar. Ook lavendel weerstaat de kou prima.

Kruiden oogsten gaat het allerbeste op een droge dag, in het voorjaar of in de nazomer.

Dan hebben de blaadjes en naaldjes meer smaak. Rond het middaguur bevatten ze de meeste olie; belangrijk als het je om het aroma gaat (zoals bij rozemarijn). Wil je bloemen oogsten (zoals bij lavendel), doe dat dan ’s ochtends. De dauw is er dan vanaf, maar ze zijn nog niet uitgedroogd door de zon. Anders is dat bij zaden; die oogst je juist als de plant zo droog mogelijk is. Dus in de late namiddag of vroege avond.

Kortom: zelf kruiden kweken zorgt ervoor dat je altijd kunt genieten van verschillende verse kruiden.

In het begin gaat het misschien nog af en toe mis, maar na wat oefenen, heb jij precies die kruiden die je wilt binnen handbereik!

Recept met verse kruiden: champignons met peterselie

Extra tip: lees De Proeverij uit oktober 2016 nog eens. Daarin staat hoe je kruiden goed kunt bewaren, als je toch een keer teveel van je plant hebt afgeknipt. Weggooien is zonde!

Wil je niets missen op het gebied van gezonde voeding? Schrijf je in voor de maandelijkse gratis voedingsmail ‘de Proeverij’ en ontvang een welkomstkado!